Kısaca
- Pankreas kanseri erken evrede belirgin şikayet vermediği için fark edilmesi zor bir hastalık.
- Açıklanamayan kilo kaybı, sırt ağrısı, sarılık ve diyabet değişiklikleri klinik açıdan önemli görülüyor.
- Gecikmeden hekime başvurulması ve gerekli tetkiklerin yapılması öneriliyor.
Pankreas kanseri, ilerleyen dönemlerinde kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı, sarılık ve kan şekeri değişiklikleriyle kendini gösterebiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Kamil Özdil, 20 Kasım Pankreas Kanseri Farkındalık Günü kapsamında belirtileri ve tanı sürecini anlattı.
Midenin arkasında yer alan pankreas, hem sindirimde hem de kan şekeri düzenlemesinde görev yapıyor. Organın ürettiği sindirim enzimleri besinlerin parçalanmasına yardımcı olurken, insülin ve glukagon hormonları kan şekerinin dengede tutulmasını sağlıyor. Bu nedenle pankreası etkileyen hastalıklar hem sindirim sistemini hem de kan şekeri kontrolünü etkileyebiliyor.
Pankreas tümörleri kaynaklandıkları hücrelere göre farklı gruplara ayrılıyor. Kanserlerin büyük çoğunluğunu pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden gelişen duktal adenokarsinom oluşturuyor. Hormon üreten hücrelerden kaynaklanan nöroendokrin tümörler ile kistik tümörler de görülebiliyor. Tümörün türü ve yerleştiği bölge, değerlendirme ve tedavi seçeneklerinde belirleyici oluyor.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
Pankreasın karın boşluğunun derininde bulunması ve erken dönemde belirti vermemesi tanıyı güçleştiriyor. Öne çıkan belirtiler şöyle sıralanıyor:
İstemsiz kilo kaybı: Diyet ya da egzersiz değişikliği olmadan verilen kilo, iştahsızlık ve sindirim enzimi yetersizliğine bağlı emilim bozukluklarıyla ilişkili olabiliyor.
Karın ve sırt ağrısı: Üst karında başlayıp sırta ya da kürek kemikleri arasına yayılan ağrılar, yemeklerden sonra ya da sırtüstü yatarken artabiliyor.
Sarılık: Özellikle pankreas başındaki tümörlerin safra kanalını tıkaması sonucu gözlerde ve ciltte sararma ile kaşıntı gelişebiliyor.
İdrar ve dışkı renginde değişiklik: İdrarın koyulaşması ve dışkının açık renk alması görülebiliyor. Enzim yetersizliğinde dışkı yağlı, kötü kokulu ve suyun üzerinde yüzer hale gelebiliyor.
Yeni başlayan ya da kötüleşen diyabet: Pankreasın insülin üretimindeki değişiklikler kan şekeri kontrolünü etkileyebiliyor; özellikle diğer belirtilerle birlikte görüldüğünde değerlendirilmesi gerekiyor.
Şişkinlik ve hazımsızlık: Geçmeyen gaz, şişkinlik, bulantı ve erken doyma hissi farklı sindirim hastalıklarında da görülebiliyor.
Sürekli yorgunluk: Dinlenmeyle geçmeyen halsizlik, metabolik değişiklikler ve beslenme sorunlarıyla bağlantılı olabiliyor.
Risk faktörleri
İleri yaş, sigara kullanımı, ailede pankreas kanseri öyküsü ve kalıtsal genetik değişiklikler riski artıran etkenler arasında yer alıyor. Kronik pankreatit, obezite ve diyabet de hastalıkla ilişkilendirilebiliyor. Ancak bu etkenlerin bulunması, kişinin kesinlikle hastalanacağı anlamına gelmiyor.
Belirtiler ihmal edilmemeli
Açıklanamayan kilo kaybı, geçmeyen karın ve sırt ağrısı, idrar ya da dışkı renginde değişiklik ve yeni başlayan diyabet, farklı sağlık sorunlarının yanı sıra pankreas kanseri açısından da değerlendirilmeli. Özellikle gözlerde ve ciltte sararmayla kendini gösteren sarılıkta gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Şikayetlerin uzaması, tekrarlaması ya da artması halinde hekim muayenesi ve gerekli tetkikler önem taşıyor.
Tanı süreci
Tanıda hastanın şikayetleri, tıbbi öyküsü ve fizik muayenesinin yanı sıra kan testleri, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR/MRCP) ve endoskopik ultrasonografi kullanılıyor. Gerektiğinde endoskopik ultrasonografi eşliğinde biyopsi yapılabiliyor. CA 19-9 gibi tümör belirteçleri tanı sürecini destekliyor, ancak tek başına kanser tanısı koymaya yeterli değil. Tedavi planında tümörün türü ve boyutu, çevre damarlarla ilişkisi ve yayılım durumu belirleyici oluyor.
Tedavi seçenekleri
Pankreasın baş bölümündeki tümörlerde Whipple ameliyatı, gövde ya da kuyruk bölümündeki tümörlerde distal pankreatektomi uygulanabiliyor. Bazı hastalarda dalağın ya da pankreasın tamamının çıkarılması gerekebiliyor. Pankreasın tamamı alındığında hastaların ömür boyu insülin ve sindirim enzimi desteğine ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. Cerrahiye uygun olmayan ya da ameliyat öncesi tedavi alması gereken hastalarda kemoterapi gibi seçenekler değerlendirilebiliyor; tedaviye yanıt veren bazı hastalarda cerrahi yeniden gündeme gelebiliyor. Uygun hastalarda laparoskopik ya da robotik cerrahi, daha küçük kesilerle ameliyat ve daha kolay iyileşme sağlayabiliyor. Cerrahi yöntem, tümörün özellikleri, ameliyatın güvenliği ve ekibin deneyimine göre belirleniyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
