Görme engelli Nisa Güner, görmediği sensörü yapay zekâyla takip ediyor

Görme engelli Tip 1 diyabet hastası ve psikolog Nisa Güner, dijital insülin pompasını ve sensörünü ekran okuyucu ile yapay zekâ desteğiyle tek başına kullanarak Türkiye’de bir ilke imza atıyor. Güner’in öyküsü, 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlenen etkinlikte anlatıldı.

Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğu tahmin ediliyor. Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, hastalığın mikrobik etkeni olmayan bir pandemi gibi hızla arttığını söyledi. Yılmaz, ülkede her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadıklarını belirtti.

Yılmaz, diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 analoglarının doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri olduğunu, ancak ciddi yan etkileri bulunduğu için reçetesiz satılmaması gerektiğini vurguladı.

Etkinlikte, diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri ve yeni tedavi teknolojileri ele alındı. Yılmaz, diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabildiğini, iyi izlenmediğinde kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonları gibi ciddi organ hasarlarına yol açabildiğini söyledi. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Yılmaz, erken dönemde önlem almanın hem organ hasarlarını önlediğini hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını belirtti.

Teknoloji tedaviyi değiştiriyor

Yılmaz, geçmişte parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümle yürütülen takibin, sürekli glikoz ölçen sensörlerle çok daha ayrıntılı hale geldiğini söyledi. Sürekli glikoz takip sistemlerinin yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yaptığını belirten Yılmaz, zamanla insülin iğnelerinin de tarihe karışacağını ifade etti.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu ise teknoloji seçiminin hastanın ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini belirtti. Tanrıkulu, sensör ve insülin pompalarının özellikle diyabetli çocuğu olan ailelerin gece boyunca yaşadığı kaygıyı azaltabildiğini söyledi.

Hasta öyküleri

Etkinlikte, tedaviyle sağlığına kavuşan hastalar da deneyimlerini paylaştı. Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, yıllar içinde kilo aldı. 18 kez diyetisyene başvurmasına rağmen kalıcı sonuç alamayan Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı düşündü. Yapılan değerlendirmede insülin direncinin çok yüksek olduğu belirlenen Oral için Prof. Dr. M. Temel Yılmaz ve ekibi ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan bir program oluşturdu. Yaklaşık 38 kilo veren Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabiliyor ve Nisan ayında Prag’da yarı maratona hazırlanıyor.

Kan şekeri 600’e çıkarak komaya giren ve günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü ise 52 kilo vererek diyabeti, hipertansiyonu ve karaciğer yağlanmasını yendiğini anlattı.

Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner’e 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. Tanı aldığı dönemden beri glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor. Sensör ve pompadan gelen verileri ekran okuyucu sesli olarak iletiyor; glikoz grafiklerini ise yapay zekâya yükleyerek betimlemesini istiyor.

Görme engeli nedeniyle pompayı tek başına kullanamayacağı yönünde kaygılar bulunduğunu belirten Güner, "Bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim" dedi. Güner, bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşadığını ve günlük hayatını kimsenin yardımına ihtiyaç duymadan sürdürdüğünü de ekledi.

Rakamlar

Etkinlikte, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait veriler ilk kez paylaşıldı. İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin’in aktardığına göre, diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kilo veya obezite bulunuyor. Hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor ve her iki diyabet hastasından biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor.

Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunuyor ve bu sayının 2050 yılında 850 milyonun üzerine çıkması bekleniyor. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığını ve prevalansın yüzde 16,5’e ulaştığını belirtti.

GLP-1 ilaçları konusunda uyarı

Son yıllarda "zayıflama iğnesi" olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini vurgulayan Yılmaz, safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği ya da trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların uygun olmayabileceğini söyledi. Türkiye’de bu ilaçların reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun olduğunu belirten Yılmaz, sosyal medyadaki yanlış bilgilerin hastaların tedaviden uzaklaşmasına neden olabildiğini ifade etti.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı